In Nederland wonen ruim 62.000 Bosnische Nederlanders. Dertig jaar na de genocide in Srebrenica zijn hun verhalen nog altijd nauwelijks gehoord. Hoe leef je verder met een oorlogsverleden, in een maatschappij die jouw verhaal niet kent, niet begrijpt of misschien zelfs niet wil zien? En wat kunnen we van deze mensen leren als we naar hen luisteren?
De 11 stemmen van Srebrenica is een multimediaal project dat de verhalen van Bosnische Nederlanders over de genocide centraal stelt. De aandacht richt zich tot nu toe vooral op de betrokkenheid van Nederland bij de mislukte vredesmissie en Nederlandse blauwhelmen. Maar de verhalen van eerste en tweede generatie overlevenden blijven onderbelicht. Via de podcast De 11 stemmen van Srebrenica en de gelijknamige tentoonstellingen krijgen deze verhalen een blijvende plek in de Nederlandse geschiedenis en wordt het bestaande beeld verdiept en verbreed.
“Genocides beginnen relatief onschuldig met dehumanisatie, om te eindigen in geweld en vernietiging. Ik wil niet dat mijn kinderen hetzelfde meemaken als ik. Daarom is dit project zo belangrijk. Laten we leren van hen die hun land moesten ontvluchten vanwege de verwoestende gevolgen van polarisatie.” – Alma Mustafić
30 jaar na Srebrenica
Op 11 juli 2025 herdenken we dat 30 jaar geleden het Bosnisch-Servische leger de VN-safe area Srebrenica innam en genocide pleegde. 8372 mannen en jongens werden vermoord, tienduizenden mensen gedeporteerd. De stad stond jarenlang onder belegering, werd beschoten en uitgehongerd. De genocide in Srebrenica geldt als de grootste oorlogsmisdaad op Europese bodem sinds de Tweede Wereldoorlog.
“Ik vind het belangrijk om als journalist mét mensen te praten, niet over hen. Daarom is het zo waardevol om dit samen met Alma Mustafić te doen. Zij weet als geen ander wat de impact van deze genocide 30 jaar later nog steeds is.” – Marjolein Koster
Hanna Mustafić (14) is de dochter van Srebrenica-overlever en genocidedeskundige Alma Mustafić. © Robin de Puy
Podcastserie OVT
In de elfdelige podcastserie De 11 stemmen van Srebrenica vertellen Bosnische Nederlanders hun persoonlijke verhaal. Genocide-expert en overlevende Alma Mustafić en journalist en Balkanexpert Marjolein Koster verweven deze verhalen met inzichten van experts op het gebied van trauma, identiteit en integratie. De serie wordt uitgebracht door OVT, het geschiedenisprogramma van de VPRO op NPO Radio 1. De podcast wordt op 21 juni gelanceerd op alle podcast-apps. Vanaf 22 juni zijn drie afleveringen van de serie te beluisteren in het programma OVT, op zondag van 10 tot 12 uur.
Elma Čavčić (30) was nog maar een baby toen een van de andere ‘safe areas’ Žepa, kort na Srebrenica, ook viel. © Robin de Puy
Tentoonstelling Nationaal Monument Kamp Vught
Fotograaf en filmer Robin de Puy maakt de visuele vertaling. Haar werk is van 26 juni t/m 26 oktober te zien bij Nationaal Monument Kamp Vught. Ze toont de mensen achter de verhalen, met behulp van fotografie en film. De tentoonstelling bevat een mix van portretten en beelden uit Bosnië en Herzegovina, aangevuld met korte documentaires – gelaagde verhalen die de levens van Bosnische Nederlanders toen en nu centraal stellen. Vanaf medio mei is een selectie van dit werk ook wekelijks te zien in de Volkskrant.
“Voor deze serie duik ik diep in de herinneringen van de geportretteerden en probeer ik verbindingen te leggen tussen het verleden en heden. Het is geen ver-van-mijn-bedshow en de urgentie is hoog. We moeten leren van de geschiedenis. Ons heden wordt immers gevormd door het begrijpen van ons verleden.” – Robin de Puy
Tentoonstelling FOTODOK
FOTODOK in Utrecht brengt de verhalen uit de podcast en de visuele vertaling dichterbij met een verdiepend publieks- en educatieprogramma. Centraal staat de vraag: hoe kijken we naar Srebrenica en hoe praten we erover? Tijdens TAFERELEN gaan kunstenaars en (ervarings-)deskundigen tijdens een diner in gesprek met het publiek.
In samenwerking met Studio Camera en Beeld & Geluid schreef FOTODOK een open call uit. Beeldmakers werden uitgenodigd om voorstellen in te dienen die de beeldvorming rondom de genocide bevragen, met bijzondere aandacht voor Bosnisch-Nederlandse stemmen. De verhalen uit de podcast zijn te ervaren in de vorm van een tentoonstelling, aangevuld met de winnende voorstellen van Nicole Segers en Anita Karabašić en werk van Robin de Puy. De tentoonstelling is te zien van 3 juli t/m 14 september.
Satko Mujagić (53) is een van de ruim 30.000 mensen die in een van de concentratiekampen in zat. Hij overleefde ternauwernood. © Robin de Puy
Alma Mustafić (1981) is docent-onderzoeker aan de Hogeschool Utrecht en overlevende van de genocide in Srebrenica. Ze zet zich in voor vrede, door de kennis over oorlog en genocide te vergroten.
Marjolein Koster (1990) is podcastmaker, Balkanexpert en freelance journalist (De Groene Amsterdammer, NRC, RTL Nieuws). Ze werkte jarenlang in de Westelijke Balkan en maakte eerder de podcast De Val van Srebrenica voor NPO Radio 1, die werd genomineerd voor De Tegel.
Robin de Puy (1986) studeerde aan de Fotoacademie Rotterdam en won in 2014 en 2019 de Nationale Portretprijs. Op haar 29ste werd ze Fotograaf des Vaderlands. Haar werk is tentoongesteld in onder meer het Bonnefanten, Fotomuseum Den Haag en Photoville (New York).
FOTODOK staat voor het belang van visuele verhalen rondom maatschappelijke thema’s en de veranderkracht van beeldmakers. FOTODOK toont verschillende perspectieven op de wereld en geeft handvatten om tot maatschappelijke keuzes te komen in de toekomst door begrijpend te leren kijken.
Nationaal Monument Kamp Vught houdt de herinnering levend aan het enige SS-concentratiekamp buiten nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aan de hand van persoonlijke verhalen en voorwerpen wordt de geschiedenis van het oorspronkelijke kampterrein doorlopen en gereflecteerd op de betekenis ervan.
OVT is het geschiedenisprogramma van de VPRO op NPO Radio 1. Een programma over de actualiteit van de geschiedenis en de geschiedenis van de actualiteit. Wekelijks luisteren rond de 240.000 mensen naar OVT. Bekende podcastseries van OVT zijn De plantage van onze voorouders en Kweekje, beide co-producties van de VPRO en Prospektor.
Een gezamenlijke productie van Alma Mustafić, Marjolein Koster, Robin de Puy, FOTODOK, OVT (VPRO) en Nationaal Monument Kamp Vught.
De 11 stemmen van Srebrenica is mede mogelijk gemaakt door het Mondriaan Fonds, Vfonds, K.F. Hein Fonds, Fonds 21 en Gemeente Utrecht.
