Op de avond voor de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november ging TAFERELEN op zoek naar verdieping. Terwijl de laatste opiniepolls binnenkwamen presenteerde documentair fotograaf Suzanne Schols haar recente werk LOBBY. Daarna demonstreerden digitale designers Hay Kranen en Wendy van der Wal de werking van hun chatbot, waarmee kiezers de programma’s van de politieke partijen interactief kunnen bevragen.
Lobby
Suzanne Schols brengt in haar boek en de bijbehorende tentoonstelling de lobbyactiviteiten van bedrijven en organisaties in beeld die dag-in-dag-uit proberen het beleid van de Europese politiek in Brussel te beïnvloeden. Ze heeft zelf als beleidsadviseur en lobbyist in Brussel gewerkt en kent die wereld van binnenuit. Ze toont het landschap waarin de lobbyisten werken door hun karakteristieke ontvangstruimten – ook lobby’s genaamd – te fotograferen. Volgens haar zijn deze lobby’s zowel letterlijk als figuurlijk interessante ruimtes omdat ze bedoeld of onbedoeld een eerste indruk geven van de organisaties zelf.
Focus
De eerste foto van haar boek laat het kantoor zien van Frans Timmermans. Hij heeft als Eurocommissaris de ‘Europese Green Deal’ ontworpen. Suzanne heeft een lijst opgesteld met alle lobbyorganisaties die met Timmermans en zijn adviseurs aan tafel zaten. Organisaties die vier of meer ontmoeting hadden en een kantoor in Brussel heeft zij een verzoek gestuurd of ze een foto mocht komen maken van de welkomstruimtes van hun Brusselse kantoor. Het idee was om toegang te krijgen tot organisaties door ze uit te dagen open en transparant te zijn. Ze heeft aangeklopt bij 122 organisaties waarvan 90 toestemming gaven. De overige 32 kregen een witte pagina in het boek, met daarbij afgedrukt de argumenten om geen toestemming te geven.
Klimaatlobby
Het project van Suzanne focust op de lobby rond het tot stand komen van wetgeving binnen het kader van de ‘Europese Green Deal’. Dat is het plan om Europa in 2050 het eerste klimaat-neutrale continent van de wereld te maken. Het is een heel belangrijk onderwerp, maar ook lastig te vatten omdat de Europese beleidswereld voor de meeste mensen erg ver weg is. Het imago van Brussel en de lobbyisten daar is vaak negatief. Volgens Suzanne speelt het lobbywerk een belangrijke rol in de politieke beleidsvorming en dat is niet per se negatief. Het proces moet wel transparant en ethisch zijn, zodat goed duidelijk wordt op welke gronden bepaalde besluiten zijn genomen. Uit bezorgdheid over de kloof tussen de burgers en het Brusselse beleid wil zij de dagelijkse praktijk laten zien en iets van het beeld van geheimzinnigheid wegnemen.
De praktijk
Suzanne vertelt hoe zij zelf als lobbyist de belangen van de organisatie waarvoor zij werkte onder de aandacht heeft gebracht van Eurocommissarissen en Europarlementsleden, met het doel hun beslissingen of stemgedrag te beïnvloeden. Dit doen ideële organisaties en NGO’s, maar ook hele bedrijfstakken. In Brussel bestaan al heel wat regels over het toezicht op de activiteiten van lobbyisten. Zo moeten belangenbehartigers zich registreren in een publiekelijk toegankelijk register en moeten Eurocommissarissen en Parlementsleden hun afspraken met lobbyisten publiceren. Suzanne wilde de fotografie inzetten als een middel om die transparantie verder te bevorderen. Het artistiek concept moet onderstrepen dat haar werk niet als propaganda voor de EU of voor een bepaald standpunt is bedoeld.
Beelden
Bedrijven zijn vaak huiverig om toestemming te geven, want ze zijn ongerust over de potentiële consequenties van een foto. Ze weten dat een foto veel macht kan hebben. Suzanne toont beelden van uiteenlopende organisaties, zoals ondernemingen, ngo’s, vakbonden en handelsverenigingen. Sommige probeerden haar mise en scène te regisseren alsof het om reclamebeelden ging, andere lieten haar vrij om hun positieve instelling te onderstrepen. Google heeft bijvoorbeeld een hippe lobby waarin mensen worden aangemoedigd om klimaatvriendelijker te werken. Tegelijkertijd slurpen de digitale datacenters energie wat ook zijn weerslag heeft op de ‘Green Deal’.
Lobby transparant
Suzanne’s project heeft transparantie als doel en daarom wil ze ook open zijn over haar eigen werkwijze. Het boek laat zien hoe het project gefinancierd is. Ze heeft elke stap in het proces verantwoord: wanneer e-mails zijn verstuurd en ontvangen, hoelang het duurde om toegang te krijgen tot elke lobby en een lijst met alle meetings die al die lobbyorganisaties hebben gehad in de tijdlijn van de Green Deal. Het gaat er haar dus niet om ‘mooie’ foto’s te maken maar om de wereld van de lobby’s zichtbaar en voor het publiek meer toegankelijk te maken.
De partybot.app
Met de verkiezingen in zicht hebben Hay Kranen en Wendy van der Wal een chatbot gemaakt waarin de programma’s van zeven politieke partijen door gebruikers interactief bevraagbaar zijn. Dit is een sprong voorwaarts in vergelijking met bestaande stemwijzers, want die koppelen standpunten aan partijprogramma’s. Met deze chatbot kunnen gebruikers zelf de vragen stellen en krijgen ze een veel gelaagder antwoord. Ook is het mogelijk programma’s op specifieke onderwerpen te vergelijken.
Digitale persona
De chatbot communiceert met gebruikers door middel van fictieve ‘persona’ die de indruk geven dat je met een mens van gedachten wisselt. De standaard persona in deze chatbot kan je op middelbaar leesniveau zakelijk over de programma’s informeren, maar je kunt ook praten met ‘de Bral Bal’ of ‘Boze Gerda’. Toen de demo van partybot werd vertoond bleek Gerda bij het publiek van TAFERELEN favoriet. Haar antwoorden typt ze in KAPITALEN en haar toon is onveranderlijk cynisch en negatief.
Informatie speels verbeeld
Hay en Wendy hebben het doel om grote hoeveelheden data op een vrolijke en creatieve manier toegankelijk te maken. Zo hebben ze een visuele presentatie over Donald Trump gemaakt, die veel sneller dan bijvoorbeeld een lange column liet zien hoe snel hij van standpunt pleegt te wisselen. Voor de website van de krant maken ze veel multimediale scroll-ervaringen met video en audio en pas nog maakten ze voor de special van het Volkskrant Magazine een serie katten gifjes. Wendy heeft voor het KRO-NCRV programma Pointer een spel gemaakt dat ‘zorgcowboys’ heet. Het spel toont de manier waarop ondernemers zorgorganisaties overnemen en rijk worden over de ruggen van zieken en bejaarden. Zoals ze zelf zeggen: ‘we proberen altijd om zware dingen licht te maken en licht dingen zwaar’.
Data en techniek
Hay en Wendy vinden het belangrijk de gebruikte data en techniek zo inzichtelijk mogelijk te presenteren. Veel mensen volgen de enorme sprongen voorwaarts van de informatietechnologie en de kunstmatige intelligentie niet en hebben de neiging deze techniek als een vorm van magie te beschouwen. Dit maakt het voor hen ook moeilijk om de omgang met de data en de uitkomsten van de communicatie met een chatbot goed op waarde te schatten. Kunstmatige intelligentie is vatbaar voor hallucineren, dat wil zeggen onjuiste informatie met elkaar verbinden tot een ongefundeerd betoog, complete bronvermelding is daarom onmisbaar.
Meer dan een stemwijzer
Met de Partybot zijn Hay en Wendy een stuk verder gegaan bij de ontsluiting van politieke programma’s dan een stemwijzer kan. In de toekomst kan deze techniek worden toegepast op bijvoorbeeld programma’s voor de Europese verkiezingen of beleidsstukken als gemeentelijke bestemmingsplannen. Saaie stukken en taaie databestanden kunnen wel degelijk op een speelse manier toegankelijk worden gemaakt, waardoor ze beter bevraagd en begrepen kunnen worden. Ze hopen de stap naar toepassingen voor het onderwijs te maken. Partybot laat gebruikers uit hun mentale, sociale of politieke bubbel te stappen en zich interactief te verhouden tot andere opvattingen en waarden.
Suzanne Schols geeft naast haar fotowerk les aan jongeren over de werking van politiek en democratie voor de organisatie ProDemos, Huis voor Democratie en Rechtsstaat. De expositie LOBBY – Between Green Deals and Ideals loopt tot 17 maart 2024 in het Fotomuseum in Den Haag.
Hay Kramer en Wendy van der Wal zijn webdesigner en programmeur. Beiden hebben na een opleiding op de kunstacademie gekozen voor werk in de journalistiek, Wendy onder meer bij het onderzoeksjournalistiek programma Pointer (KRO-NCRV). Sinds 2015 werken ze samen bij de Volkskrant, waar ze op de redactie experimenteren met digitale vertelvormen en ontwerpen ze cross-media platforms.
Tip! Schrijf je in voor De Circulaire: de tweewekelijkse nieuwsbrief van Hay Kranen.
