Giangavino Pazzola is curator en onderzoeker bij CAMERA – Italiaans Centrum voor Fotografie in Turijn. In 2025 onderzocht hij als gast van FOTODOK (Utrecht) en FUTURES (Amsterdam) hoe het ervoor staat met de documentairefotografie in Italië en Europa. Peter Romijn ging verder in gesprek met Giangavino om zijn bevindingen nader toe te lichten.
Giangavino, wat drijft je in je werk?
Ik pleit ervoor dat fotografen reflecteren op de sociale en politieke kwesties in de wereld van vandaag en zich daarbij rekenschap geven van waarheid en ethiek. Dat is belangrijk omdat we worden overspoeld door beelden om ons heen. We fotograferen alles, maar de vraag is wat we dan nog kunnen geloven? Dit maakt de snelle verspreiding van nepnieuws en populisme mogelijk. Nu is fotografie eigenlijk altijd verbonden geweest met het idee van nep. Daarom is het mijn vraag hoe we verhalen in beeld kunnen brengen die betekenis kunnen geven aan echte feiten, aan dingen die echt zijn gebeurd.
Je doel is om de Italiaanse fotografen in die richting te inspireren. Welke ruimte wil je vullen?
Ik vind dat de recente Italiaanse fotografie in de eerste plaats kunstzinnig is geïnspireerd. Ze laat vragen naar ‘wat gebeurt er om ons heen’ en ‘wat is waar en niet waar’ onbeantwoord. De missie van CAMERA is om makers te inspireren om documenten en feiten op nieuwe manieren te bevragen. Ik ondersteun dat door te onderzoeken hoe makers in andere Europese landen hierin staan. Ik werk met jonge en mid-career kunstenaars om uit te zoeken hoe we sociale en culturele impact kunnen creëren, in plaats van een soort entertainmentlevensstijl uit te drukken. Ik wil dus bijdragen aan een zinvolle reflectie in plaats van mainstream content productie te promoten.
“Graphene, Skin of Kevlar” is het tweede hoofdstuk in het visuele onderzoeksproject “Watch it Collapse” van Julius Thissen. De focus ligt op het visualiseren van de impact van extreemrechtse politiek en sentimenten in de wereld. Dit wordt afgezet tegen de strijdlust van transpersonen door de generaties heen. Kwetsbare beelden worden gecombineerd met symbolen van mannelijkheid en houdingen van verzet. “Graphene, Skin of Kevlar” toont de behoefte aan weerbaarheid zonder het vermogen te verliezen om zacht en waarachtig te zijn. Julius Thissen is een van FOTODOK’s nominees voor FUTURES 2025.
En die behoefte aan reflectie bracht je naar Nederland?
FUTURES is het Europese platform waaraan zowel CAMERA als FOTODOK deelnemen. Via dit netwerk heb ik contact met curatoren, kunstenaars en makers in heel Europa. Dit helpt me enorm om te observeren wat er gaande is, in Europa en in de wereld. In de afgelopen twintig jaar hebben overheden op veel plaatsen het industriële productiesysteem in hun regio’s geheroriënteerd richting culturele en creatieve economie. Academies, universiteiten en musea zijn als paddenstoelen uit de grond geschoten. Creativiteit explodeerde, evenals nieuwe manieren om jezelf te uiten en na te denken over de werkelijkheid. Er zijn daarbij allerlei ideeën ontstaan over de betekenis van feiten, waarheid en objectiviteit. Ik denk dat we over al deze categorieën goed moeten nadenken om als makers de complexe realiteiten in de wereld van vandaag te kunnen interpreteren en kritiseren.
Parisa Aminolahi’s zeer persoonlijke werk toont een generatie Iraanse ouders uit de middenklasse. Ouders die alleen leven, vaak werelddelen verwijderd van hun kinderen. Tehran Diary volgt het leven van de moeder van de kunstenaar in Teheran en ook tijdens haar bezoek aan haar drie kinderen in het buitenland. Aminolahi brengt zwarte en witte verf aan op haar foto’s en verbindt zo liefde, familierituelen en het begrip ‘thuis’, waarbij ze stilstaat bij wat het betekent om dit te verliezen. Parisa Aminolahi is een van FOTODOK’s nominees voor FUTURES 2025.
Hoe is de betekenis van fotografie in onze generatie veranderd?
De waarde van beelden is veranderd door de explosieve groei van sociale netwerken op internet. In het begin had fotografie een rituele lading. Toen ik klein was, maakten mijn ouders altijd een foto van mij op mijn verjaardag. Dat om de herinnering te vast te leggen, als getuigenis van een moment met emotionele waarde dat we voor de toekomst wilden bewaren. Maar als mijn zus nu op een familiebijeenkomst foto’s van haar kinderen maakt, doet ze dat om ze met mij te delen, zeggende: ah, je bent in Nederland, maar we willen je laten weten dat we hier zijn en dat we gelukkig zijn en aan je denken, en in die zin ben je bij ons. Dit is een ommekeer: we verschuiven nu van de herinnering naar de ervaring, van het ritueel en het bewaren naar het tonen en delen.
Wat zijn de implicaties voor documentairefotografie?
De technologische ontwikkelingen van nu geven ons nieuwe en verbazingwekkende hulpmiddelen. Daarom moeten we nadenken over de manier waarop we documenten creëren. In het verleden was fotografie vooral gekoppeld aan technische uitdagingen en minder aan de onderliggende betekenis en gevolgen van het fotograferen. Nu reflecteert een nieuwe generatie fotografen op de manier waarop we het leven van vandaag waarnemen en laten zien. Daarom ben ik niet in de eerste plaats geïnteresseerd in technieken. Geef je de voorkeur aan analoge of digitale foto’s? Wat maakt dat uit? Nu gaat het erom actief deel te nemen aan de samenleving en aan de hand van foto’s bij voorbeeld te begrijpen wat een genocide is en waardoor deze mogelijk wordt. Deze verbinding tussen feiten en ethiek is cruciaal en ze staat los van het hulpmiddel dat je gebruikt.
Het is dus belangrijk om te begrijpen hoe we recht kunnen doen aan onze ideeën over wat waar is en getoond moet worden?
Door de digitale revolutie is er geen einde aan de verspreiding van beelden om ons heen. Daardoor heeft de camera minder macht. Er is zo’n overvloed aan documenten op het internet dat je beelden kunt downloaden en manipuleren om heel uiteenlopende verhalen te creëren. In deze aardverschuiving is het urgent dat documentaire fotografen nieuwe praktijken verkennen, waarmee ze op zoek kunnen gaan naar nieuwe verantwoordelijkheden en geloofwaardigheid. In het verleden werd documentairefotografie vooral geconsumeerd via kranten en tijdschriften. Terwijl de gedrukte pers aan invloed verloor, deed fotografie haar intrede in de kunstwereld. Fotografie ondergaat steeds grote veranderingen, net zo goed als de wereld om ons heen. In deze context is het belangrijk om ons als makers bewust te kunnen zijn van onze plaats in de geschiedenis en net zo goed hoe we waarde kunnen creëren voor de toekomst.
“Bittersweet History” van Tashiya de Mel gaat in op de koloniale geschiedenis van Sri Lanka en de afwezigheid daarvan in de gangbare discussie over het Nederlandse rijk. De kaneelhandel van de VOC veranderde het landschap en de cultuur van Sri Lanka op gewelddadige wijze. Het liet sporen achter die vandaag de dag nog steeds zichtbaar zijn. De Mel’s archiefcollages bekritiseren deze geschiedenis. Beelden van de moeder van de kunstenaar die sagopudding met kaneel bereidt, geven een meer persoonlijke band weer met deze omstreden specerij. De Mel gebruikt verschillende media om koloniale verhalen te ondermijnen en opnieuw te claimen. En suggereert alternatieve manieren om naar een gedeelde geschiedenis te kijken. Tashiya de Mel is een van FOTODOK’s nominees voor FUTURES 2025.
Kan je mij een voorbeeld van die spanning geven?
Een paar jaar geleden was er een reclamespot voor nieuwe camera’s van een bekend merk. Ik zag beelden van een meisje dat op het strand liep en daar een dode vond. Ze nam een selfie met het lichaam van die persoon, maar controleerde eerst of haar haar goed zat. Gek, maar paradoxaal genoeg ook heel actueel. Het is de houding van vandaag: we zijn niet altijd geïnteresseerd in mensen die sterven in de Middellandse Zee, maar wel in het maken van foto’s van onszelf, onze gevoelens en emoties. Feiten lijken minder relevant voor onze behoeften.
Kan je zeggen dat traditionele documentairefotografie een archief creëerde, liet zien hoe een fabriek of een groep mensen er op een bepaald historisch moment uitzagen, maar dat de nieuwe benadering over voorbereiding zou moeten gaan, over bewustzijn van wat er gaande is en wat er zal gebeuren?
Dit is het belangrijkste conceptuele aspect, voor mij is het super stimulerend en ook erg leuk om diverse strategieën te ontdekken. Het inspireert mijn professionele leven, het besef dat er geen grenzen zijn aan creativiteit.
header image: Parisa Aminolahi
